Zeggenschap over data

Als het gaat over data, is ‘eigenaarschap’ geen juridisch houdbare term. Je kunt volgens de rechter alleen eigenaar zijn van dingen met een fysieke component. Bij voertuigdata gaat het over de vraag wie er allemaal zeggenschap hebben over de data uit de auto. Met die vraag houdt informatiemanager Marije Stam zich bezig bij de RDW. “De RDW onderkent 8 inhoudelijke categorieën, variërend van voertuigtechnische gegevens en emissiedata tot ongevallen gegevens. Een deel is van de fabrikant, die moet de auto bouwen. Dat is, volgens de fabrikanten, deels concurrentiegevoelige informatie. De fabrikant wil die voor zichzelf houden. Maar de overheid wil eigenlijk wel over sommige data kunnen beschikken om te controleren of de auto veilig genoeg is. En of de auto bijvoorbeeld niet teveel schadelijke stoffen uitstoot."

Illustratie auto met datagegevens

Data, een bedreiging of een kans?

Samenwerkingspartner Rijkswaterstaat (RWS) ziet data als een kans. Serge van Dam, topadviseur Verkeersmanagement bij RWS: “Data uit voertuigen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan verkeersveiligheid en doorstroming. Dit zal de komende jaren een grote vlucht gaan nemen. We kunnen bijvoorbeeld via de sensoren voor ABS, ESP, temperatuur en de ruitenwisser behoorlijk nauwkeurig vaststellen of het ergens glad is op de weg. Het zou toch geweldig zijn als het voertuig vervolgens die locatiedata via een waarschuwing deelt met andere voertuigen die vlak achter hem rijden. Bijkomend voordeel is dat wij als wegbeheerder dan ook slimmer en sneller kunnen strooien.Het principe is simpel: als iedereen dit soortdata (anoniem) deelt, dan heeft iedereen veel betere verkeersinformatie.”

Data, een businesscase?

RWS wil de data dus inzetten op groepsniveau en niet terug herleiden naar individuen. Partijen zoals verzekeraars zouden dat wel willen. Om businesscases op te stellen waarin bijvoorbeeld verzekeringsnemers hun data delen. Als blijkt dat ze keurig rijden en altijd hun gordel dragen, zouden ze korting op hun premie kunnen verdienen. Ook politie en justitie willen graag individuele data hebben, op het moment dat een bestuurder een ongeluk veroorzaakt. Reed die auto misschien te hard? Maar het is hier nog lang niet zo ver als in Amerika, waar wegrestaurants nieuwe auto’s die binnen een straal van 5 kilometer rijden, bijvoorbeeld een kortingsbon voor een hamburgermenu sturen.

Alleen een APK als het nodig is

Stam: “Als je de voor de overheid relevante data uit alle voertuigen krijgt, kun je individuele voertuigen volgen. Dit is natuurlijk een spannende toepassing, want je praat dan niet meer over anonieme gegevens. Maar bestuurders zouden er ook voordeel bij hebben, bijvoorbeeld als wij de autodata monitoren en alleen de twijfelgevallen en/of steekproefsgewijs oproepen voor een APK. We ‘zien’ zo’n auto dan voortdurend in plaats van maar één keer per jaar. En zo kunnen we de veiligheid van voertuigen beter in de gaten houden.” Onze huidige wetgeving is geregeld in een tijd dat auto’s nog helemaal geen data registreerden. In een tijd dat het vermogen nog in paardenkrachten werd opgeschreven.

Alle organisaties samen verantwoordelijk voor privacy

Naast de vraag wie er toegang heeft tot welke data, speelt er nog een andere belangrijke vraag: Hoe gaan we dat (internationaal) regelen en beschermen? Van Dam: “De nieuwe Europese privacywetgeving maakt bescherming van privacy van individuen een verantwoordelijkheid van alle organisaties die met (tot individuen herleidbare) gegevens werken. Dat betekent dat zowel autofabrikanten, dealers, serviceproviders, verzekeraars als overheidspartijen daarin hun verantwoordelijkheid moeten nemen.”

Stam: “In Europa wordt zeer verschillend gedacht over privacy. Nederland is van oudsher relatief streng als het gaat om privacy. De RDW wil dat er per land een nationale onafhankelijke partij komt die de kwaliteit van het databeheer waarborgt. Een eerste stap waar iedereen nu al van overtuigd is, is dat er standaarden moeten komen. Zodat alle voertuigen hun data op dezelfde manier vastleggen.” Op dit moment denkt de RDW mee over een nationaal standpunt. Daarmee kunnen we later onderhandelen met de VN en de Europese Commissie. Daarna volgt regelgeving voor alle EU- landen.

Waarom mag de burger zelf niet beslissen over zijn data?

Stam: “Ja, daar zijn wij als RDW ook helemaal voor. Zeker als het gaat om persoonsgevoelige data, zoals je eigen rijgedrag, vinden wij dat de burger in het algemeen zelf moet kunnen beslissen of hij die data met derde partijen wil delen of niet. Maar op dit moment kan een burger niet zomaar bij zijn eigen data. Gek eigenlijk toch?”

Meer informatie?

Dit artikel is gepubliceerd in het magazine van de RDW, Documentde RDWijzer (pdf, 2mb). Lees artikelen over voertuigen die zelf rijden en vliegen. Een rijbewijs voor de software van deze voertuigen. Intelligente snelwegen die data uitwisselen met autonome rijsystemen. Een digitale, landelijke database met parkeergegevens. De nieuwe Real Driving Emissions-tests in de praktijk. Politie en voertuigregister in strijd tegen voertuigcriminaliteit. En welke zware jongens laat de RDW wel toe op de weg?